Les 1. Kunnen dieren denken?

Lesopbouw

Verkenning

  • Kringgesprek. Kan een boom denken?
  • Opdracht. Wie of wat kan denken? In 3-tallen leggen kinderen kaartjes met afbeeldingen van mensen, dieren, planten en andere dingen op een werkblad dat uit twee vakken bestaat. Links staat: kan niet denken. Recht staat: kan wel denken. In het midden staat een vraagteken.

Verdieping

  • Wat zeggen filosofen?
    • Volgens de Franse filosoof René Descartes (1596-1650) waren dieren niet meer dan machines. Natuurlijk wist hij dat als je ze opensnijdt, dat dieren dan net als mensen ‘van vlees en bloed’ blijken. Toch waren dieren volgens Descartes iets wezenlijk anders dan mensen. Als je een steen naar een eend zou gooien, dan begint die eend natuurlijk te krijsen. Maar Descartes meende dat eenden niet echt pijn voelden. Het krijsen van een eend eigenlijk net zoiets als een fluitketel met heet water die op een gegeven moment hard begint te fluiten.
    • Al geloofde Descartes niet dat dieren konden denken of voelen zoals mensen, hij hield wel enorm veel van zijn kleine hondje!
  • Wat zeggen wetenschappers?
    • Frans de Waal: ‘zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn?’.
    • Hoe onderzoeken wetenschappers of dieren kunnen denken? (1) Kijken naar de bouw van dieren. (2) Kijken naar het gedrag van dieren.
    • (1) Kijken naar de bouw van dieren. Veel verschillen binnen het dierenrijk. Maar ook veel overeenkomsten. Verschillen tussen de hersenen van diersoorten (mens, muis, olifant, hond, dolfijn, …). Verschillen tussen diersoorten die wel en die geen skelet hebben: gewervelde en ongewervelde dieren.
    • (2) Kijken naar het gedrag van dieren. Test om te onderzoeken of dieren kunnen denken.
      • 1. Onthoud-test (geheugen). Hebben mensen een beter geheugen dan apen?
      • 2. Spiegel-test (zelfherkenning). Kan het wezen zichzelf herkennen?
      • 3. Pinda-puzzeltest (probleemoplossing). Zijn mensen beter in nieuwe dingen verzinnen dan apen?
  • Afsluiting
    • Dieren zijn lang niet zo dom als filosofen vroeger dachten!
    • Wetenschappers laten bijvoorbeeld zien dat chimpansees bepaalde dingen beter onthouden dan mensen.
    • Maar filosofen hebben nog genoeg vragen over… Want: wat is ‘slimheid’ eigenlijk? Zijn ‘slimme’ dieren op dezelfde manier ‘slim’ als mensen? Enzovoorts…

Meer weten?

Verder kijken

Het ‘pinda-experiment’

In dit filmpje zie je het experiment waar psycholoog Wolfgang Köhler van de Universiteit van Berlijn onderzocht of chimpansees kunnen denken. De onderzoekers stopten een pinda onderin een dun buisje. Het probleem is dat de apen met hun vingers net niet bij de pinda kunnen komen om de pinda te grijpen. Wat denk jij? Gaat die chimpansee die pinda ooit te pakken krijgen? En hoe gaat hij dit probleem oplossen?

Na een minuutje of 10 heel hard ‘nadenken’ is de chimpansee eruit. ‘Natuurlijk!’, als ik al water spugend water in het buisje krijg, dan komt die pinda als vanzelf naar boven drijven en dan kan ik er op een gegeven moment wel met mijn vingertjes bij.

Met dit experiment toonden de onderzoekers aan dat chimpansees veel slimmer zijn veel mensen denken. De chimpansees vertonen niet alleen aangeboren of geleidelijk aangeleerde gedragingen. Het blijkt dat deze slimme aapjes heel snel nieuwe ‘trucjes’ kunnen verzinnen als ze problemen tegenkomen waarvoor ze nog niet eerder oplossingen hadden verzonnen.

Verder lezen

  • Schutten, J. (2017). Superslimme dieren. Alkmaar: Kluitman. (informatief)
  • Stein, G. (2017). Een wijze neus. HarperCollins. (jeugdliteratuur) [verkrijgbaar vanaf 14-11-2017]

Enzo weet alles over Denny. Hoe goed hij voor zijn zieke vrouw zorgt. Hoe graag hij het wil maken als autocoureur. Hoe hij zijn dochtertje Zoë altijd beschermt. Enzo weet sowieso veel van mensen. Dat plannen soms van de baan geveegd worden. Dat het lastig is op de goede weg te blijven. Wat dat betreft is het leven net een autorace. Eigenlijk zit Enzo maar één ding in de weg: hij is de beste vriend en de beschermer van het gezin, maar hij is geen mens. Waarom zit hij toch in een hondenlichaam? Waarom kan hij niet praten, niet autoracen en waarom heeft hij niet van die handige duimen? Gelukkig heeft hij wel zijn wijze neus, waardoor hij zijn familie beter doorgrondt dan zij zelf kunnen. Daarom doet hij er alles aan om Denny, Eve en Zoë bij elkaar te houden.