Hieronder volgt een beknopte beschrijving van twee lessen uit minicursus 1 Wat maakt de mens zo bijzonder? (thema: mensen, dieren en machines).

Minicursus 1. Wat maakt de mens zo bijzonder?

  • Les 1. Kunnen dieren denken?
  • Les 2. Kun je echte vrienden met je huisdier worden?
  • Les 3. Kunnen we robotmensen bouwen?
  • Les 4. Willen we de mens blijven verbeteren?

Binnenkort volgt een uitgebreidere uitwerking van deze lessen in de vorm van een handleiding voor de leerkracht.

Les 1. Kunnen dieren denken?

PowerPoint

  • Lesduur. 60 minuten
  • Doel. Filosoferen over de vraag of dieren werkelijk zoveel dommer zijn dan mensen (antropocentrisch wereldbeeld)
  • Lesinhoud
    • Groepsopdracht. Indelen van kaartjes met wat kan wel denken en wat kan niet denken (ontleend aan Heleen Booy).
    • Filosofie. Descartes: dieren zijn niet meer dan ‘domme machines’!
    • Wetenschap. Frans de Waal: zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn? Onderverdeling van het dierenrijk. (1) Onderzoek naar bouw van dieren. Verschillen: gewerveld – ongewerveld, aanwezigheid, omvang en vorm van hersenen. (2) Onderzoek naar gedrag van dieren.
    • Onderzoeksfilmpjes. YouTube-fragmenten uit recente gedragswetenschappelijke studies onder dieren naar geheugen (chimpansees beter in Memory dan mensen), zelfherkenning (spiegeltests) en probleemoplossing. Bijvoorbeeld: hoe krijg je die pinda uit dat dunne buisje? (een fascinerende studie geïnspireerd door een fabel van Aesopus).

Les 4. Willen we de mens blijven verbeteren?

PowerPoint

  • Lesduur. 60 minuten.
  • Doel. Filosoferen over de vraag hoe ver de mens wat betreft zelfverbetering moet willen gaan. Met als aanleiding: het actuele transhumanisme-debat (zie bijvoorbeeld Robo Sapiens). Een les in de vorm van een kindvriendelijke verkenning van een grote, zware vraag, dus met weglating van al te enge technische details.
  • Lesinhoud
    • Filmpje. No human is limited waarin Eliud Kipchoge (‘de filosoof’) zijn levensfilosofie (‘marathon is life and life is where you progress’) ontvouwt in voorbereiding op zijn poging om op het F1-circuit van Monza als eerste mens onder de 2 uur op de marathon te lopen (Nike Sub 2 Hours Project)
    • Simulatie-experiment. Zou jij dit pepermuntje innemen als dit pepermuntje je 24 uur lang oneindig slim zou maken? (Kinderen krijgen daadwerkelijk een pepermuntje en 30 seconden bedenktijd om te beslissen of ze dat pepermuntje wel of niet opeten.
    • Klassengesprek. Vver de voor- en nadelen van ‘oneindig slim’ worden en bijvoorbeeld ook over wat kinderen die het pepermuntje opeten zouden doen tijdens de dag dat zij zo’n superbrein – duizend maal slimmer dan Einstein – zouden hebben
    • Uitleg. Verhaal over de menselijke geschiedenis en de voor- en nadelen van verandering, vernieuwing en ‘vooruitgang’
    • Filmpjes. Welke hedendaagse lessen kunnen we trekken uit oude verhalen over ‘vooruitgang’? Dit in de vorm van een vergelijking tussen het Bijbelverhaal van Adam & Eva en het vergelijkbare scheppingsverhaal van Prometheus & Pandora uit de Griekse mythologie. (1) Stop-motion-filmpje met de (klassiek, (2) Filmpje van toneelstukje met de moderne variant. (3) Reclamefilmpje met de postmoderne Apple-variant (MacBook Air ad) waarin de oude verhalen van Adam & Eva (hap uit appel van Apple-logo) en Prometheus & Pandora (iPad als moderne doos van Pandora die volgens Apple juist wel zou moeten worden opgemaakt).
    • Klassengesprek. Over de verleidingen en verlokkingen van de iPad als moderne doos van Pandora als onbegrensde bron van kennis | Bijvoorbeeld: wat vinden jullie ervan dat vrijwel jullie gehele leven online in de vorm van filmpjes is opgeslagen? (Vroeger niet meer dan een plakboek met wat foto’s.) Vinden jullie het fijn dat al die herinneringen ‘in the cloud’ worden bewaard?